27.10.2026
Gözlemsel referans değerleri — Ekim 2026 güncellemesi (Ek E) ve H₀ izlemesi
Ek E'nin yedi gözlem satırı Ekim 2026 ölçümleriyle güncellendi ve modelin tek öngörüsü w₀ için bir satır eklendi (D60). CMB'den H₀ daraldı (SPT+Planck+ACT 67.19 ± 0.38), yerel ölçümlerle gerilim sürüyor (H0DN 73.50 ± 0.81); yeni bağımsız mercek ölçümü TDCOSMO 2026 71.1 +2.4/−2.3 buldu ve w = −1'i 2.3–2.5σ düzeyinde dışlamaya yatkın. Hiçbir satırda statü değişmedi: model H₀, σ₈, Σm_ν ve erken galaksileri öngörmez; Ω_m = 17/54 ADAY (Planck ≈ 0σ, DESI birleşimleri 3.4–3.7σ); w₀ ≈ −0.98 ÖNGÖRÜ'sü elenmedi.
Neden bu not
Ek E, kitabın kendisini karşılaştırdığı gözlem değerlerinin listesidir; Mayıs 2026'da yazıldı. Döngünün kuralı (4b) kitabın gözlemle karşılaştırmalarının güncel tutulmasını ister. Bu notta (1) her satır Ekim 2026'nın en güncel değeriyle yenilendi, (2) modelin değeriyle karşılaştırmanın sonucu yazıldı, (3) V11 listesinde eksik olan w₀ satırı eklendi (D60). Açık nokta 14 (H₀) ve 23 (w₀) bu notla izlendi.
H₀: iki kamp, ortada bir mercek ölçümü
| Ölçüm | Yöntem | H₀ (km/s/Mpc) | Kaynak |
|---|---|---|---|
| SPT-3G D1 | CMB (tek başına) | 66.66 ± 0.60 | arXiv:2506.20707 |
| SPT + Planck + ACT | CMB birleşimi | 67.19 ± 0.38 | arXiv:2506.20707 |
| Planck 2018 | CMB | 67.4 ± 0.5 | arXiv:1807.06209 |
| Planck + ACT DR6 + DESI DR1 | CMB + BAO | 68.22 ± 0.36 | arXiv:2503.14452 |
| Planck + ACT DR6 + DESI DR2 | CMB + BAO | 68.43 ± 0.27 | arXiv:2503.14452 |
| CCHP (JWST + HST TRGB) | yerel merdiven | 70.39 ± 1.22 ± 1.33 | arXiv:2408.06153 |
| TDCOSMO 2026 | mercek zaman gecikmesi | 71.1 +2.4/−2.3 | arXiv:2610.14781 |
| SH0ES 2022 | Sefeid + SN Ia | 73.04 ± 1.04 | arXiv:2112.04510 |
| H0DN 2026 | yerel merdiven derlemesi | 73.50 ± 0.81 | arXiv:2606.20434 |
Model açısından: kitap H₀'ı türetmez (P0 görevi H_G7 açık). Bölüm 3'te ρ_crit,0 = 9.47 × 10⁻²⁷ kg/m³ değeri H₀,ref = 71.0'a karşılık gelir ve bu değer iki kampın ortasında bir uzlaşı olarak etiketlenmiştir (madde 31). TDCOSMO 2026'nın 71.1'i bu sayıya çok yakın düşer, ama bu destek değildir: 71.0 modelden çıkan bir sayı değil, seçilmiş bir referanstır. Dürüstlük sözleşmesinin kuralı: yakınlık statü yükseltmez. Ayrıca TDCOSMO'nun hata payı (± 2.4) iki kampı da 1σ civarında kapsar; tek başına gerilimi çözmez.
σ₈ ve S₈
Ek E σ₈ = 0.811 ± 0.006'yı girdi olarak kullanır. CMB birleşimi bugün σ₈ = 0.8137 ± 0.0037 verir (0.4σ fark). Girdiden hesaplanan S₈ = σ₈√(Ω_m/0.3) Ω_m = 17/54 ile 0.8308'den 0.834'e çıkar. Karşılaştırma sonucu değişmez: KiDS-Legacy (0.815) ile ≈ 0.7–1σ, DES Y6 (0.789) ile ≈ 2.2–2.5σ. Bu gerginlik ΛCDM'de de aynıdır; model büyüme genliğini öngörmediği için ne destek ne eleme vardır (madde 9).
Ω_m
17/54 = 0.31481. Planck 2018 (0.315 ± 0.007) ile fark −0.03σ. SN + CMB + DESI DR2 (ΛCDM) birleşimi 0.3025 ± 0.0036 ile 3.4σ; birleşime göre 3.4–3.7σ (madde 30). SPT-3G D1'in bildirdiği CMB ↔ DESI DR2 farkı (ΛCDM içinde 2.8σ), Ω_m gerginliğinin yalnız modelin değil, standart modelin de karşılaştığı bir CMB–BAO uyuşmazlığı olduğunu gösterir. 17/54 ADAY kalır; Planck yakınlığı kanıt değildir, DESI birleşimleriyle gerginlik açık noktadır.
T₀, Σm_ν, c_GW, z > 10
- T₀ = 2.72548 ± 0.00057 K değişmedi. Kitapta kalibrasyondur (T₇ = T₀); m_anchor ve Tₙ profili bu değerden çıkar, bağımsız bir sınama değildir.
- Σm_ν: DESI DR2 + CMB < 0.0642 eV; KATRIN m_β < 0.45 eV. Kitabın 3/112 oranı her katmanda aynı MAT özdeşliktir (D54); m_ν,ref bu sınırlardan geri hesaplanır. Öngörü yoktur.
- c_GW: GW170817 sınırı değişmedi; c₇ = c₀ TUTARLI. cₙ yayılma hızı olarak okunursa sınırın ≈ 3 × 10¹⁴ katı ihlal edilir (D45); V12 okuması ölçek çarpanıdır.
- z > 10: tayfla doğrulanmış en uzak galaksiler z = 14.32 (JADES-GS-z14-0) ve 14.44 (MoM-z14). Kitabın "z = 7–13 iç çöküş penceresi" sayısal bir öngörü değildir (D24); "G₆–G₇'de baryonik yoğunlaşma" okuması erken galaksilerle çelişir ve AÇIK'tır (D44).
w₀: modelin tek öngörüsü (yeni satır, D60)
Model (D18, N = 8 assisted kuintesans, λ = 1): w₀ = −0.9815, wₐ ≈ −0.027. Güncel durum: DESI DR2 w₀wₐ tercihi 2.8–4.2σ (veri birleşimine göre); DES-Dovekie ile 3.2σ; DES tam veri 3.0σ; TDCOSMO 2026 + DESI DR2 + DES-Dovekie w = −1'e karşı 2.3–2.5σ. Model, w₀–wₐ düzleminde ΛCDM'e çok yakın durduğu için kaba iki boyutlu uzaklığı ≈ 2.8–2.9σ, ΛCDM'inki 3.0–3.2σ'dır (w0-wa-2026-izleme notu). Kitabın eleme ölçütü (dinamik karanlık enerji tercihi 5σ'yı aşar ve w₀ merkezi −0.9'un üstünde kalırsa w₀ ≈ −0.98 çelişir; madde 23) sağlanmadı. DESI'nin beş yıllık tam sonucu ve Euclid DR1 kozmolojisi 2027'de beklenir.
Sonuç ve statü
| Satır | Önceki statü | Bu not sonrası |
|---|---|---|
| H₀ | öngörmüyor | öngörmüyor (TDCOSMO yakınlığı destek değil) |
| σ₈ / S₈ | öngörmüyor (girdi) | değişmedi |
| Ω_m = 17/54 | ADAY, DESI ile gergin | değişmedi |
| T₀ | kalibrasyon | değişmedi |
| Σm_ν | öngörmüyor | değişmedi |
| c₇ = c₀ | TUTARLI | değişmedi |
| z > 10 | öngörmüyor; D44 AÇIK | değişmedi |
| w₀ ≈ −0.98 | ÖNGÖRÜ | ÖNGÖRÜ, elenmedi; yeni bir 2.3–2.5σ w ≠ −1 sinyali eklendi |
Kitapta değişiklik: yalnız D60 (w₀ satırı Ek E'ye eklendi) ve madde 69'un Ek E kısmı (σ₈ girdisinin adı). Statü değişikliği yok. Sonraki izleme: DESI DR3 / beş yıllık sonuç, Euclid DR1, KATRIN tam veri, SH0ES/H0DN güncellemeleri.
Kaynaklar
- SPT-3G Collaboration — SPT-3G D1: CMB temperature and polarization power spectra and cosmology from 2019 and 2020 observations of the SPT-3G Main field, arXiv:2506.20707 (PRD) — SPT-3G tek başına H₀ = 66.66 ± 0.60; SPT+Planck+ACT (CMB-SPA) H₀ = 67.19 ± 0.38, σ₈ = 0.8137 ± 0.0037; ΛCDM içinde DESI DR2 BAO ile 2.8σ fark.
- ACT Collaboration — The Atacama Cosmology Telescope: DR6 power spectra, likelihoods and ΛCDM parameters, arXiv:2503.14452 — P-ACT + lensing + DESI DR1: H₀ = 68.22 ± 0.36, σ₈ = 0.813 ± 0.005; DESI DR2 ile H₀ = 68.43 ± 0.27.
- TDCOSMO Collaboration — TDCOSMO 2026: A 3% measurement of the Hubble constant from strong lensing and stellar kinematics, arXiv:2610.14781 (10.10.2026) — 11 mercekli kuasar, 9'unda uzamsal çözümlü kinematik (6'sı JWST-NIRSpec): H₀ = 71.1 +2.4/−2.3 (düz ΛCDM, DES-Dovekie Ω_m önseli; kütle tabakası yozlaşması dahil). SLACS+SL2S ile %3.0. DESI DR2 + DES-Dovekie ile w = −1 üç uzantıda 2.3–2.5σ dışlanmaya yatkın.
- The Hubble tension: A decade review, arXiv:2606.20434 (Haziran 2026) — H0DN (Casertano ve ark. 2026) 73.50 ± 0.81; gerilim 5–7σ (bu sitenin h0-gerilimi notu).
- Planck Collaboration — Planck 2018 results VI: Cosmological parameters, arXiv:1807.06209 — Ek E'nin V11 değerleri: H₀ 67.4 ± 0.5, σ₈ 0.811 ± 0.006, Ω_m 0.315 ± 0.007.
- DESI Collaboration — DESI DR2 Results II: BAO and cosmological constraints, arXiv:2503.14738 — Σm_ν < 0.0642 eV (%95, DESI + CMB); w₀wₐ tercihi 2.8–4.2σ (veri birleşimine göre).
- KATRIN Collaboration — Direct neutrino-mass measurement based on 259 days of KATRIN data, Science 388 (2025) — m_β < 0.45 eV (%90).
- D. J. Fixsen — The Temperature of the Cosmic Microwave Background, ApJ 707, 916 (2009), arXiv:0911.1955 — T₀ = 2.72548 ± 0.00057 K.
- LIGO Scientific, Virgo, Fermi-GBM, INTEGRAL — Gravitational waves and gamma-rays from a binary neutron star merger: GW170817 and GRB 170817A, ApJL 848, L13 (2017), arXiv:1710.05834 — −3 × 10⁻¹⁵ ≤ (v_GW − v_EM)/v_EM ≤ +7 × 10⁻¹⁶.
- R. P. Naidu ve ark. — A cosmic miracle: a remarkably luminous galaxy at z = 14.44 confirmed with JWST, arXiv:2505.11263 — MoM-z14, z = 14.44 (tayfla).
- S. Carniani ve ark. — Spectroscopic confirmation of two luminous galaxies at a redshift of 14, Nature 633, 318 (2024), arXiv:2405.18485 — JADES-GS-z14-0, z = 14.32.
- DES Collaboration — Constraints on Dynamical Dark Energy from Multiple Probes in the Full Dark Energy Survey, arXiv:2605.27221 — w₀wₐ tercihi 3.0σ (bu sitenin w0-wa-2026-izleme notu).