İçeriğe geç
Sonsuz ÇöküşYaratılış Kâinat Açılımı

31.10.2026

Yazarın modeli, sağlama 67: Herkes için gövde metinlerindeki dış sayılar (1–3. adımlar)

Herkes için serisinin ilk üç adımında kutuların dışında, gövde metninde geçen dış dünyaya ait sayılar (ışık hızı, Ay ve Güneş'in uzaklığı, Hubble sabiti, hızlanmanın başlangıcı, ışıma sıcaklığı, lekelerin boyu, tarihler) yeniden hesaplandı ve kaynağı açılarak denetlendi. Sayıların çoğu doğru. Üç cümle düzeltildi: Ay'ın ışığı 1,3 saniyede gelir ('bir saniye' değil); yakın galaksilerden ölçülen Hubble değerleri yaklaşık 68 ile 73 arasındadır ('70 ile 73' değil; JWST ile ölçülen değerler 68–70); en kesin ölçülen sayı lekelerin bir derecelik tipik boyu değil, desenden çıkan 0,6 derecelik açıdır. Model ve sonuç değişmedi.

Sağlanan kural. Herkes için serisinde okura verilen her sayı ya modelin kuralından doğru hesaplanmış ya da kaynağı açılıp doğrulanmış bir ölçüm olmalı; standart modelin hesabı ölçüm gibi sunulmamalı. Sağlama 66 kutuları denetledi; bu sağlama kutuların dışındaki gövde metnine bakar (1, 2 ve 3. adımlar; bunlar dış dünyanın sayılarını en çok taşıyan sayfalardır).

Sonuç: gözlem. On dört sayı denetlendi. On biri doğru. Üç cümlede sayı ya da anlatım ölçümden biraz sapıyordu; düzeltildi. Hiçbiri modelin bir sayısı değildir; model ya da sonuç değişmedi.

Denetlenen sayılar

Adım Sitedeki ifade Denetim Kaynak Hüküm
01 ışık saniyede Dünya'nın çevresini yedi buçuk kez dolaşır (≈ 300 000 km) 299 792,458 / 40 075 = 7,48 c kesin (SI) doğru
01 Ay'ı bir saniye önceki hâliyle görürüz 384 399 km / c = 1,28 s Ay uzaklığı düzeltildi → 1,3 saniye
01 Güneş'i 8 dakika önceki hâliyle 1 au / c = 499,0 s = 8,3 dk PDG 2024 doğru
01 ilk ışık "evren 380 000 yaşındayken" (çıkarım diye etiketli) Planck 2018 çıkarımı ≈ 378 000 yıl Planck 2018 doğru, etiket doğru
01 13,8 milyar yıl (çıkarım diye etiketli) aynı parametrelerle 13,80 milyar yıl Planck 2018 doğru, etiket doğru
02 yaklaşık yüz yıl önce galaksilerin uzaklaştığı fark edildi Lemaître 1927, Hubble 1929 (97–99 yıl) — doğru
02 kozmik fondan çıkarılan H₀ ≈ 67 67,4 ± 0,5 Planck 2018 doğru
02 yakın galaksilerden ölçülen değerler 70 ile 73 arasında SH0ES 73,04; CCHP birleşik 70,39; yalnız JWST: TRGB 68,81, JAGB 67,80 Riess 2022; Freedman 2025 düzeltildi → 68 ile 73
02 hızlanma ≈ 6 milyar yıl önce başladı (çıkarım diye etiketli) Ω_m = 0,315 ile geçiş z = 0,632, geriye bakış 6,1 milyar yıl Planck 2018 doğru, etiket doğru
03 1965'te tesadüfen bulundu Penzias ve Wilson 1965 — doğru
03 2,72548 K ≈ eksi 270,4 °C 2,72548 − 273,15 = −270,42 kesin veri listesi doğru
03 sıcaklık farkları yüz binde bir kadar ΔT / T ≈ 10⁻⁵ Planck 2018 doğru
03 lekelerin tipik boyu ≈ 1 derece (dolunayın iki katı) ilk tepe ℓ ≈ 220 → ≈ 0,8°; dolunay ≈ 0,52° → iki katı 1,04° Planck 2018 doğru
03 "lekelerin tipik boyu … en kesin ölçülen sayılardan biri" en kesin ölçülen, desenden çıkan açıdır: θ = 0,597° (100θ = 1,04110 ± 0,00031); lekelerin boyu değil Planck 2018 düzeltildi

Yapılan düzeltmeler (anlam aynı, sayı ölçüme uydu)

  1. 01: "Ay'ı bir saniye önceki" → "Ay'ı 1,3 saniye önceki".
  2. 02: "yakın galaksilerden ölçülen değerler yönteme göre yaklaşık 70 ile 73 arasında" → "yaklaşık 68 ile 73 arasında". Hubble gerilimi cümlesi aynen geçerli; bu düzeltme genişleme hızının kesin veri sayılmamasının gerekçesini güçlendirir (yerel yöntemler kendi aralarında da ayrışıyor).
  3. 03: "Lekelerin gökteki tipik boyu (yaklaşık bir derece; dolunayın iki katı kadar) gökyüzünün en kesin ölçülen sayılarından biridir" → "Lekelerin gökteki tipik boyu yaklaşık bir derecedir (dolunayın iki katı kadar); bu desenden ölçülen bir açı (0,6 derece) gökyüzünün en kesin ölçülen sayılarından biridir." Bu açı kesin veri listesindeki "ses dalgası açısı"dır.

Üç sayfanın sözcük sayısı değişmedi ya da bir iki sözcük arttı; ölçü (≈ 450 sözcük) aşılmadı.

Kod

import numpy as np
from scipy.integrate import quad
h=0.674; Om=0.315; OL=1-Om  # Planck 2018 (çıkarım), ışınım ihmal
H0=100*h/3.0857e19*3.15576e16  # 1/milyar yıl
E=lambda z: np.sqrt(Om*(1+z)**3+OL)
zt=(2*OL/Om)**(1/3)-1                       # yavaşlamadan hızlanmaya geçiş
lb=quad(lambda z:1/((1+z)*E(z)),0,zt)[0]/H0  # geriye bakış süresi
age=quad(lambda z:1/((1+z)*E(z)),0,np.inf)[0]/H0
c=299792.458
print(zt, lb, age)                 # 0,632  6,10  13,80
print(c/40075.017)                 # 7,48
print(384399/c)                    # 1,282 s
print(149597870.7/c/60)            # 8,32 dk
print(2.72548-273.15)              # −270,42
print(np.degrees(1.04110/100))     # 0,597 derece

Dayanak: çalışma notunun Herkes için ölçüsü ve kesin veri ilkesi; sayılar yukarıdaki kaynaklardan, 31.10.2026'da açılarak.

Kaynaklar