Herkes için · 2. adım / 10 · 3 dk
Evren genişliyor
Galaksiler uzayda kaçmıyor; uzayın kendisi genişliyor. Ve bu genişleme hızlanıyor.
Yaklaşık yüz yıl önce gökbilimciler bir şey fark etti: uzak galaksilerin hemen hepsi bizden uzaklaşıyor ve ne kadar uzaktaysalar o kadar hızlı uzaklaşıyorlar. Bunun en basit açıklaması şu: galaksiler uzayın içinde kaçmıyor, uzayın kendisi genişliyor.
Balon ve noktalar
Bir balonu biraz şişir ve üzerine keçeli kalemle on nokta çiz. Sonra şişirmeye devam et. Bak: her nokta ötekilerden uzaklaşıyor ve birbirinden uzak olan noktalar daha hızlı uzaklaşıyor. Hiçbir nokta "merkez" değil. Evren de böyle genişliyor; yalnız balonun yüzeyi değil, uzayın tamamı.
Genişlemenin hızına Hubble sabiti denir. Bugün iki yolla ölçülüyor ve iki yol birbirini tutmuyor: kozmik fondan çıkarılan değer yaklaşık 67, yakın galaksilerden ölçülen değer yaklaşık 73 (birimi km/s/Mpc). Bilim dünyası buna "Hubble gerilimi" diyor ve henüz çözülmedi. Bu yüzden bu çalışma genişleme hızını şimdilik kesin veri saymıyor.
Üstelik genişleme yavaşlamıyor, hızlanıyor: yaklaşık 6 milyar yıldır giderek hızlanıyor. Bunu yapan şeye karanlık enerji deniyor. Hızlanmanın varlığı kesin; üç ayrı yöntem aynı sonucu buldu. Ne olduğunu ise kimse bilmiyor.
Soru: Bu modelde karanlık enerji nedir?
Yazarın modelinde karanlık enerji, parçacıkların her çöküşte etraflarına saldığı dalga biçimli alanlardır (açık ve kapalı tayflar). Salınan enerji geri dönmez, kayıtlı kalır. Bu alanların içinden geçen kopmayan ip ağı ise karanlık enerji değil; parçacıkları birbirine bağlayan bir bilgi ağı. Bilimin karanlık enerji dediği şeyin modelde neye karşılık geldiği henüz açık; eşleme programı bunu adaylarıyla sınıyor.
Soru: Modelde evren nasıl genişliyor?
Yazarın modelinde parçacıklar hiç yok olmaz ve hepsi aynı sırayla sürekli kütle kazanır. Ölçü aletlerimiz de aynı parçacıklardan yapıldığı için bunu içeriden göremeyiz: yüz kilometre hızla giden bir arabayı, aynı hızla giden başka bir araçtan ölçersen araba duruyor görünür. Büyüme yalnız uzaktan gelen eski ışıkta görünür: eski atomlar daha hafifti, ışıkları daha kırmızı. Fizikçiler bunun, uzayın genişlemesiyle aynı ölçümleri verdiğini göstermiştir.
Soru: Balonun üzerindeki hangi nokta merkezde?
Hiçbiri. Her nokta kendini merkezde sanabilir, çünkü her noktadan bakınca ötekiler uzaklaşıyor. Evrende de bir merkez yok.